RAADS-R: Klinik rehber
Ritvo Autism Asperger Diagnostic Scale-Revised (RAADS-R) kullanan sağlık profesyonelleri için kapsamlı klinik dokümantasyon
Arka plan ve amaç
Ritvo Autism Asperger Diagnostic Scale – Revised (RAADS-R), yetişkinlerde (18 yaş ve üzeri) otizmi tanımlamak için tasarlanmış 80 maddelik bir öz bildirim anketidir. Ritvo et al. (2011) tarafından orijinal RAADS'in revizyonu olarak geliştirilmiş olup, otizm sunumlarının çocuklukta tipik olarak görülenlerden farklı olabileceği yetişkin popülasyonları için özel olarak tasarlanmış doğrulanmış değerlendirme araçlarına yönelik artan ihtiyacı karşılamak amacıyla oluşturulmuştur.
Temel klinik içgörü
RAADS-R, başa çıkma stratejileri geliştirmiş, sosyal senaryolar öğrenmiş veya yıllarca nörotipik beklentilere uyum sağlamış yetişkinlerde otizmin nasıl ortaya çıktığını yakalar. Başlangıçta klinisyen tarafından uygulanan bir araç olarak geliştirilmiş olup, RAADS-R öz bildirim aracı olarak kullanıldığında maddelerin doğru anlaşılmasını sağlamak ve açıklama ile klinik gözlem fırsatı sunmak için klinisyen gözetiminde tamamlanması önerilir.
Klinik uygulama
RAADS-R, gelişim yörüngelerini yakalayan benzersiz bir yanıt formatı aracılığıyla hem güncel hem de geçmiş otizmle ilişkili davranışları değerlendirir. Her madde "asla doğru değil," "yalnızca 16 yaşından küçükken doğruydu," "yalnızca şimdi doğru" veya "şimdi ve gençken doğruydu" olarak derecelendirilebilir. Bu zamansal boyut, klinisyenlerin otizme özgü yaşam boyu kalıpları ve yetişkinlikte ortaya çıkmış veya daha belirgin hale gelmiş özellikleri tanımlamasına olanak tanır.
Otizmin genellikle yetişkinliğe kadar teşhis edilmediğinin — özellikle telafi stratejileri geliştirmiş bireylerde — giderek daha fazla kabul edilmesiyle RAADS-R, ruh sağlığı ortamlarında değerli bir tarama aracı olarak hizmet eder. Yetişkin otizm değerlendirmesi yönlendirmeleri son yıllarda önemli ölçüde artmıştır (Lai & Baron-Cohen, 2015; Russell et al., 2022); birçok yetişkin, altta yatan otizmleri fark edilmeden önce başlangıçta kaygı, depresyon veya diğer ruh sağlığı sorunlarıyla başvurmaktadır.
Klinik kullanım
RAADS-R, tanı koymak için klinik uzmanlık ve diğer değerlendirme prosedürleriyle birlikte kullanıldığında en etkilidir. Öz bildirim ölçütü olarak, bireyin öz farkındalığına ve deneyimlerini doğru raporlama yeteneğine dayanır. Sınırlı öz farkındalığa sahip bireyler veya otistik özelliklerini kapsamlı biçimde maskelemiş olanlar, teşhis edilebilir otizme sahip olmalarına rağmen klinik eşiklerin altında puan alabilir. Klinik uygulamada RAADS-R birden fazla değerli işlev görür: kapsamlı otizm değerlendirmesi gerektiren yetişkinleri tanımlamak için tarama aracı olarak; madde düzeyindeki ayrıntılı yanıtlar tanısal görüşmeleri yönlendirebilecek zengin klinik bilgi sağlar; danışanların kendiliğinden raporlamayabileceği deneyimler hakkında tartışmayı kolaylaştırabilir.
Dört semptom alanı
1. Sosyal ilişki (39 madde)
Sosyal karşılıklılık, empati, kişilerarası ilişkiler, sosyal kuralları anlama ve maskeleme/kamuflaj davranışlarındaki zorlukları değerlendirir.
2. Sınırlı ilgi alanları (14 madde)
Yoğun, sınırlı ilgi alanlarının, tekrarlayıcı davranışların ve konuşmada perseverasyonun varlığını değerlendirir.
3. Dil (7 madde)
Pragmatik dil zorluklarını, literal yorumu, olağandışı konuşma kalıplarını ve gündelik sohbet zorluklarını inceler.
4. Duyusal-motor (20 madde)
Duyusal duyarlılıkları, motor stereotipileri, ses/konuşma özelliklerini ve duyusal arama veya kaçınma davranışlarını ölçer.
Dört semptom alanının görsel genel bakışı
Dört semptom alanı, otizmle ilişkili özelliklerin farklı yönlerini yakalayarak kapsamlı bir değerlendirme profili sunar.
Toplam puan yorumu
RAADS-R toplam puanı 0-240 arasında değişir; daha yüksek puanlar otizmle ilişkili davranış ve özelliklerin daha fazla onaylandığını gösterir. Toplam puana dayalı bir tanımlayıcı sunulur:
| Puan aralığı | Tanımlayıcı | Klinik yorum |
|---|---|---|
| < 65 | Genel olarak otizme uygun değil | Eşiğin altında; RAADS-R yanıtlarına göre otizm olasılığı düşük |
| 65-105 | Bazı otistik özellikler | Bazı otistik özellikler mevcut, ancak otizme açıkça uygun düzeyde değil. Klinik yargı daha fazla değerlendirmeyi yönlendirmelidir. |
| 106-139 | Genel olarak otizme uygun | Otistik bireylerle uyumlu özellikler ve davranışlar. Gelişim öyküsü dahil kapsamlı tanısal değerlendirme gerektirir. |
| ≥ 140 | Belirgin | Otistik bireylerle güçlü biçimde uyumlu özellikler ve davranışlar. Gelişim öyküsü dahil kapsamlı tanısal değerlendirme gerektirir. |
Klinik karar verme
Bu eşikler net klinik karar verme rehberliği sağlar ve kabul edilebilir duyarlılığı korurken önceki kesme noktalarına kıyasla gelişmiş özgüllük gösterir.
Puan aralığı görselleştirmesi
Dört puan aralığının karşılık gelen klinik yorumlarıyla görsel temsili.
Otizm yüzdelik dilim karşılaştırması
Yanıtlayanın puanını otistik yetişkinlerin puanlarıyla karşılaştıran bir otizm yüzdelik dilimi sunulur. Bu yüzdelik dilimler, klinisyenlerin bir bireyin puanının otizm popülasyonuna göre nerede konumlandığını anlamasına yardımcı olur; daha yüksek yüzdelik dilimler daha belirgin otizm davranışları ve özelliklerini gösterir.
Örnek: 75 otizm yüzdelik dilimi, bireyin otizmli yetişkinlerin %75'inden daha yüksek puan aldığı anlamına gelir; bu, otizm popülasyonu içinde bile özellikle yükselmiş otizm özelliklerini düşündürür.
Alt ölçek çift eşikleri
RAADS-R, otizmle ilişkili özelliklerin belirli alanları hakkında tanımlayıcı bilgi sağlayan dört alt ölçekten oluşur. Her alt ölçeğin iki eşiği vardır:
1. Sosyal ilişki
Maddeler: 1, 3, 5, 6, 8, 11, 12, 14, 17, 18, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 28, 31, 37, 38, 39, 43, 44, 45, 47, 48, 53, 54, 55, 60, 61, 64, 68, 69, 72, 76, 77, 79, 80
Bu alt ölçek sosyal karşılıklılık, empati, kişilerarası ilişkiler ve sosyal kuralları anlama zorluklarını değerlendirir. Sosyal ipuçlarını okuma, arkadaşlıkları sürdürme, sosyal etkileşimin yazılı olmayan kurallarında yol alma ve daha nörotipik görünmek için maskeleme veya kamuflaj stratejileri kullanma zorluklarını yakalar.
Otizme uygun
Belirgin sosyal zorluklar
2. Sınırlı ilgi alanları
Maddeler: 9, 13, 24, 30, 32, 40, 41, 50, 52, 56, 63, 70, 75, 78
Bu alt ölçek yoğun, sınırlı ilgi alanlarının ve tekrarlayıcı davranışların varlığını değerlendirir. Dar odak alanları gösteren, rutin değişikliklerinde zorlanan, tekrarlayıcı aktivitelere veya düşüncelere katılan ve konuşmada perseverasyon sergileyen bireyleri tanımlar.
Otizme uygun
Belirgin sınırlı kalıplar
3. Dil
Maddeler: 2, 7, 15, 27, 35, 58, 66
Bu alt ölçek pragmatik dil zorluklarını inceler; dilin literal yorumlanması, metafor ve ima edilen anlamı anlama zorlukları, gündelik sohbet ve rahat konuşma zorlukları ve olağandışı konuşma kalıpları dahildir.
Otizme uygun
Belirgin dil farklılıkları
4. Duyusal-motor
Maddeler: 4, 10, 16, 19, 29, 33, 34, 36, 42, 46, 49, 51, 57, 59, 62, 65, 67, 71, 73, 74
Bu alt ölçek duyusal duyarlılıkları, motor stereotipileri, atipik ses ve konuşma özelliklerini ve duyusal girdilere atipik yanıtları ölçer. Duyusal modaliteler genelinde hem hiper- hem de hipoduyarlılıkları, konuşma prozodisi farklılıklarını, ayrıca kendini sakinleştirme davranışlarını ve motor manierizmeleri yakalar.
Otizme uygun
Belirgin duyusal-motor farklılıklar
Ortalama puan formatı
Alt ölçek sonuçları tablosu her alan için hem ham hem de ortalama puanları sunar. Ortalama puanlar (0-3 arası) ham puanların yanında yer alır; her alan farklı sayıda madde içerdiğinden alt ölçekler arasında anlamlı karşılaştırma sağlar. Ortalama puan formatı, klinisyenlerin bu yapısal farklılıklara rağmen alanlar arasında göreceli güçlü yön ve zorluk kalıplarını tanımlamasına olanak tanır.
Temel düzey varyasyonları
Alt ölçeklerin otizm popülasyonu içinde bile genellikle farklı temel düzeyler gösterdiğini belirtmek önemlidir — örneğin Sınırlı ilgi alanları puanları ortalama olarak diğer alanlardan biraz daha yüksektir, Duyusal-motor ise sıklıkla zorluklar gösterir. Bu beklenen varyasyonlar otizm sunumlarının heterojen doğasını yansıtır ve bir bireyin alanlar arası profili yorumlanırken dikkate alınmalıdır.
Çift eşik sistemi
Her alt ölçek, normal aralık, hafif bozulma ve belirgin bozulma düzeylerini ayırt etmek için iki eşik kullanır.
Orijinal doğrulama çalışması
RAADS-R, Ritvo et al. (2011) tarafından orijinal RAADS'in (Ritvo et al., 2008) revizyonu olarak geliştirilmiş olup dördüncü bir semptom alanı (Sınırlı ilgi alanları), ek maddeler ve ifade açıklamaları eklenmiştir.
Çalışma tasarımı
201 otizmli yetişkin ve 578 otizmsiz yetişkinle yapılan orijinal doğrulama çalışması (Ritvo et al., 2011) 65 kesme puanı belirlemiş, %97 duyarlılık ve %100 özgüllük bildirmiştir. Test-tekrar test güvenilirliği yüksekti (0,987) ve SRS-A ile yüksek eşzamanlı geçerliliğe (%96) sahipti.
ROC analizi performansı
ROC (Receiver Operating Characteristic) eğrisi, tanısal doğrulukta duyarlılık ve özgüllük arasındaki dengeyi gösterir.
Klinik yeniden değerlendirme
Otizme ilişkin anlayışın evrimi ve RAADS-R'nin klinik popülasyonlardaki performansına yönelik endişeler (Brugha et al., 2020; Folatti et al., 2024; Jones et al., 2021; Sizoo et al., 2015; Sturm et al., 2024) göz önünde bulundurularak NovoPsych, NovoPsych platformu üzerinden RAADS-R'yi tamamlayan 63.209 kişilik büyük bir klinik örnekle kapsamlı bir psikometrik yeniden değerlendirme yürütmüştür.
Klinik örnek özellikleri
Bu klinik örnek, rutin klinik değerlendirmelerin bir parçası olarak RAADS-R'yi tamamlayan ve otizm şüphesi nedeniyle değerlendirme yaptıran bireylerden oluşur.
Faktör yapısı
RAADS-R'nin temel yapısını incelemek için keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Teorik dört faktörlü yapıya (Sosyal ilişki, Sınırlı ilgi alanları, Dil ve Duyusal-motor) rağmen NovoPsych analizleri, tek boyutlu modelin verilere en sade uyumu sağladığını göstermiştir (CFI = 0,942, TLI = 0,941, RMSEA = 0,075).
Temel bulgu
Bu bulgu, RAADS-R'nin tek boyutlu bir araç olarak işlev gördüğünü tespit eden Sturm et al. (2024) yakın araştırmasıyla uyumludur. Dört alt ölçek istatistiksel olarak bağımsız boyutları temsil etmese de, bir bireyin otizmle ilişkili özelliklerini tanımlamaya yardımcı olabilecek tanımlayıcı alanlar olarak klinik faydalarını korurlar.
Klinik öneri
Bu nedenle alt ölçek puanlarının klinik tanımlama ve tedavi planlaması amacıyla kullanılması, ancak ayrı yapılar ölçüyormuş gibi yorumlanmaması önerilir.
Güvenilirlik
RAADS-R, NovoPsych klinik örneğinde toplam ölçek için Cronbach alfası 0,97 ile mükemmel iç tutarlılık göstermiştir. Bu yüksek güvenilirlik güçlü madde-arası korelasyonları gösterir ve aracın tek boyutlu doğasını destekler.
Yanıt kalıbı analizi
Yanıt kalıbı analizi, zaman sınırlı yanıt seçeneklerinin ("yalnızca 16 yaşından küçükken doğruydu" ve "yalnızca şimdi doğru") nadiren kullanıldığını, yanıtlayanların %30'undan azının bu seçenekleri onayladığını ortaya koymuştur. Bu bulgu, RAADS-R için ikili puanlamanın ("asla doğru değil" ve "şimdi ve gençken doğruydu" yalnızca kullanılarak) klinik bilgi kaybı olmadan daha sade olabileceğini öne süren önceki araştırmaları (Sturm et al., 2024) destekler. Ancak orijinal RAADS-R ile tutarlılık ve tanıdıklık için mevcut yanıt seçeneklerinin güncel analizlerde korunmasına karar verilmiştir.
Klinik popülasyonlarda eşik sorunları
Orijinal RAADS-R toplam puan kesme noktası 65, klinik popülasyonlarda yüksek yanlış pozitif oranları ürettiği için eleştirilmiştir; çalışmalar özgüllüğün %3 kadar düşük olduğunu (Jones et al., 2021) ve ruh sağlığı kliniği hastalarının yarısından fazlasının bu eşiğin üzerinde puan aldığını bildirmektedir (Folatti et al., 2024).
Sizoo et al. (2015)
Bu sorunu ilk tespit edenler arasında yer alarak, otizm değerlendirmesine yönlendirilen yetişkinlerde RAADS-R için düşük öngörü geçerliliği bulmuş ve 98 daha yüksek bir kesme puanı önermiştir. Psikiyatrik örneklerindeki nörotipik kontrollerin ortalama olarak orijinal kesme puanının 27 puan üzerinde puan aldığını gözlemlemiş ve bunun klinik popülasyonlar için yetersizliğini vurgulamışlardır.
Brugha et al. (2020)
Yetişkin ruh sağlığı hizmetlerinde kapsamlı bir değerlendirme yapmış ve 120 kesme puanının orijinal eşiğe göre önemli ölçüde daha iyi performans gösterdiğini, otizmi diğer psikiyatrik durumlardan ayırmada gelişmiş özgüllük sağladığını bulmuştur.
Klinik sonuçlar
Bu kanıt birikimine dayanarak NovoPsych, NovoPsych platformu üzerinden hem RAADS-R hem de Autism Quotient (AQ) tamamlayan 37.620 kişilik büyük bir klinik örnekle ROC analizleri yürütmüştür. Kriter değişkenleri olarak belirlenmiş AQ eşikleri 26 ve üzeri (otizme uygun) ve 36 ve üzeri (belirgin otizm özellikleri) kullanılarak ROC analizleri klinik popülasyonlar için optimal RAADS-R kesme puanlarını belirlemiştir.
Uygulama yönergeleri
Klinisyen gözetimi
Maddelerin doğru anlaşılmasını sağlamak ve açıklama sunmak için ideal olarak klinisyen gözetiminde uygulanmalıdır
Gelişim öyküsü
Öz bildirim bulgularını desteklemek için her zaman ayrıntılı gelişim öyküsü alınmalıdır
Yan bilgi
Danışanı iyi tanıyan aile üyeleri, partnerler veya diğer kişilerden bilgi toplanmalıdır
Klinik gözlem
Uygulama sırasında ve değerlendirme süreci boyunca doğrudan gözlem
Yorumlama hususları
Öz bildirimin sınırlamaları
Bu değerlendirmenin öz bildirim doğası dikkatli klinik yorum gerektirir. Sınırlı öz farkındalığa sahip bireyler semptomları eksik raporlayabilir; genel psikolojik sıkıntı yaşayanlar ise otizme özgü olmayan maddeleri onaylayabilir.
Maskeleme ve kamuflaj
Otistik özelliklerini kapsamlı biçimde maskelemiş bireyler, teşhis edilebilir otizme sahip olmalarına rağmen klinik eşiklerin altında puan alabilir. Klinisyenler özellikle yüksek sözel becerili, zeki veya kadınsı sunum sergileyen danışanlarda buna dikkat etmelidir.
Eş tanılı durumlar
DEHB, kaygı, depresyon, OKB veya diğer psikiyatrik durumlara sahip danışanlar farklı puan alabilir. Bu durumların yanıtları ve genel yorumu nasıl etkileyebileceğini değerlendirin.
Karar verme süreci
Çoklu kaynakların entegrasyonu
Klinisyenler bireysel madde yanıtlarını incelemeli ve tanısal kararlar verirken RAADS-R sonuçlarını klinik gözlem, gelişim öyküsü ve yan bilgiyle bütünleştirmelidir. RAADS-R asla tek başına tanısal araç olarak kullanılmamalıdır.
[1] Ritvo, R. A., Ritvo, E. R., Guthrie, D., Mazzone, L., & Ritvo, M. J. (2008). The Ritvo Autism Asperger Diagnostic Scale-Revised (RAADS-R): A scale to assist the diagnosis of autism spectrum disorder in adults. Journal of Autism and Developmental Disorders, 38(1), 1-11. DOI: 10.1007/s10803-007-0381-8
[2] Ritvo, R. A., Ritvo, R. A., Guthrie, D., Ritvo, M. J., Weisbender, L., & Mazzone, L. (2011). The Ritvo Autism Asperger Diagnostic Scale-Revised (RAADS-R): A scale to assist the diagnosis of autism spectrum disorder in adults: an international validation study. Journal of Autism and Developmental Disorders, 41(10), 1316-1327. DOI: 10.1007/s10803-011-1280-6
[3] Eriksson, J. M., Andersen, L. M., & Bejerot, S. (2013). RAADS-14 Screen: validity of a self-report screen for autism spectrum disorder in adult psychiatric out-patients. Molecular Autism, 4(1), 49. DOI: 10.1186/2040-2392-4-49
[4] Lai, M. C., & Baron-Cohen, S. (2015). Identifying the lost generation of adults with autism spectrum conditions. Lancet Psychiatry, 2(11), 1013-1020.
[5] Russell, A. E., Slater, R., & Allison, C. (2022). Trends in the age of diagnosis of autism spectrum disorder. Autism Research, 15(5), 896-907.
[6] Sizoo, B., van den Brink, W., Koeter, M., Gorissen, M., van den Berg, J., & van der Gaag, R. J. (2015). Using the RAADS-R to screen for autism in an adult psychiatric population. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(10), 3275-3286.
[7] Brugha, T. S., McManus, S., Bankart, J., Scott, S., Purdon, S., Smith, J., ... & Meltzer, H. (2020). Epidemiology of autism spectrum disorders in adults across England. Psychological Medicine, 50(13), 2175-2185.